Op iedere school heeft het MT, met welke benaming en in welke samenstelling dan ook, een cruciale rol. Bij het MT ligt immers het (onderwijskundig) leiderschap. Hoe dragen de visie van de school, de inrichting en structuur, het aanbrengen van focus en een professionele cultuur bij aan steengoed onderwijs? En hoe spelen de MT-leden hier een stimulerende, beïnvloedende en inspirerende rol in? Hoe begeleiden zij de focus op het verbeteren van het onderwijsproces en de leerresultaten? MT-leden doen dit zowel sturend als ook coachend en ondersteunend. Zo ontstaan gemeenschappelijke doelen, effectieve overlegstructuren en besluitvorming, collectief leren en een professioneel klimaat.

Om deze rol goed te kunnen vervullen is het belangrijk dat de taken en rollen voor iedereen duidelijk zijn: wie doet wat, wanneer, waarom en hoe? En welk gedrag hoort hier dan bij? Samen hebben zij dezelfde focus maar ook een andere rol: ‘zelfde doel, andere stoel’.

MT’s die de wens hebben om in de school de goede dingen te laten gebeuren, in het belang van alle kinderen in de klas, zijn bij Steengoed Onderwijs aan het juiste adres. Zo kunnen we bijvoorbeeld ondersteuning bieden bij het versterken van communicatie, samenwerking, leiderschap of besluitvorming. Op basis van een intakegesprek wordt een plan op maat gemaakt. Dit plan bestaat altijd uit een of meerdere bijeenkomsten waarin we aansluiten bij ontwikkelvragen, kennis verdiepen en deelnemers helpen om richting te geven aan de schoolontwikkeling.

Een rustige, duidelijke en voorspelbare leeromgeving waarin kinderen weten wat er van ze verwacht wordt, draagt in grote mate bij aan de ontwikkeling van kinderen. Enkele cruciale elementen:

• Het verbeteren van de focus en de aandacht bij het leren.
• Een veilige leeromgeving, die het welbevinden van alle kinderen vergroot.
• Het effectief benutten van de lestijd.
• Het voorkomen van prikkels, ruis en afleiding waardoor er meer ruimte ontstaat voor leren en taakgerichtheid.

Steengoed Onderwijs begeleidt schoolteams bij het bouwen van een gedragscultuur. Allereerst wordt noodzakelijke kennis vanuit de cognitieve leerpsychologie aangereikt. Deze kennis wordt vervolgens gekoppeld aan de praktijk. Zo worden bestaande regels en routines aangescherpt en nieuwe ontworpen. Tijdens klassenbezoeken krijgen teamleden individuele feedback op wat al goed gaat en wat nog versterkt kan worden. We vinden het belangrijk dat ook een directeur of een KC/IB’er meegaan met deze observaties. Zo ontstaat een gemeenschappelijke bril en een gemeenschappelijke taal waarin wij onze kennis overdragen en teams helpen het uiteindelijk zelf te doen. Dat is immers duurzame verandering!

In de loop van het traject wordt ook aandacht besteed aan het maken van uitzonderingen en het werken met consequenties die aan gedrag verbonden zijn (bijvoorbeeld in de vorm van een escalatieladder). Steengoed Onderwijs biedt altijd maatwerk bij de begeleiding van scholen.

De schoolcultuur heeft veel invloed op de kwaliteit van onderwijs, het is als de olie tussen de raderen. In een professionele cultuur draagt het gedrag van de volwassenen in en om de school bij aan de doelen van de organisatie, leidt het tot toename van het eigen welbevinden èn dat van anderen. Gedrag dat strijdig is met deze criteria wordt op vriendelijke en duidelijke wijze begrensd. (Galenkamp en Schut, 2018)

Steengoed Onderwijs kan op verschillende manieren ondersteunen bij het versterken van de professionele schoolcultuur. De bestaande cultuur wordt samen met het team in kaart gebracht. Op basis van deze analyse worden vervolgens twee tot drie doelen gesteld die een bijdrage gaan leveren aan het versterken van de professionele cultuur. Aan deze doelen worden tenslotte concrete acties gekoppeld. Het traject kan worden uitgebreid met het opdoen van kennis over en het oefenen van vaardigheden op het gebied van feedback geven en ontvangen.

Steengoed Onderwijs kan ook een cultuuronderzoek uitvoeren. Met behulp van vragenlijsten en gesprekken met individuele medewerkers (allemaal of een representatieve steekproef) wordt een analyse gemaakt van de bestaande cultuur. Vervolgens worden concrete adviezen gegeven waarmee deze cultuur kan worden versterkt. Deze adviezen kunnen worden gevolgd door een begeleidingstraject.

‘Een professionele leergemeenschap verwijst naar het voortdurend samen delen, onderzoeken en verbeteren van de onderwijspraktijk, door leerkrachten en schoolleiding, om zo het onderwijs aan leerlingen te verbeteren.’ (Verbiest, 2012)

De drie hoofdlijnen van een PLG zijn (Dufour et al., 2021):

1. Focus op het leren van alle kinderen.
2. Een cultuur van samenwerking en collectieve verantwoordelijkheid.
3. Gerichtheid op de leerresultaten van de kinderen.

De ontwikkeling van scholen richting een PLG neemt al jaren een vlucht; de impact ervan op de kwaliteit van onderwijs is immers ruimschoots bewezen. Tegelijkertijd zien we ook dat het een uitdagende ontwikkeling is met de nodige valkuilen.

Of het nu gaat om begeleiding bij het ontwikkelen richting een PLG, het trainen van leerteamvoorzitters, het begeleiden van een (breed)MT of een leerteam; Steengoed Onderwijs kan hierbij een begeleidende rol vervullen. Ook hier is maatwerk altijd de sleutel. Onderwerpen die vaak terugkomen in de begeleiding zijn:

• Het ontwikkelen van een visie over een PLG, passend bij de schoolontwikkeling: waarom willen we dit, wat levert dit op voor de kwaliteit van onderwijs?
• Inrichting van de structuur en werkwijze: welke processen richten we in, wie heeft welke rol en welk mandaat?
• Aanbrengen van focus: op welke zaken richten we ons? En op welke niet?
• Versterken van de professionele cultuur en communicatie: hoe gaan we met elkaar om en hoe zorgen we ervoor dat we ons blijven richten op ons doel?

Goede didactiek is de sleutel tot effectief onderwijs. Het is niet alleen een kwestie van wát je leert, maar vooral hóe je dat leert. Door didactiek bewust af te stemmen op hoe het brein informatie verwerkt, wordt de impact van onderwijs enorm vergroot.

Vanuit de cognitieve leerpsychologie onderscheiden we 3 fases in het leerproces:

• Het verwerken van nieuwe informatie in het werkgeheugen.
• Het opslaan van deze informatie in het langetermijngeheugen.
• Het ophalen en toepassen van kennis wanneer dat nodig is.

Zonder effectieve didactiek bestaat het risico dat leerlingen cognitief overbelast raken, dat informatie oppervlakkig wordt onthouden zonder diep begrip of dat lesstof wel wordt aangeboden maar niet wordt beheerst.

Steengoed Onderwijs helpt scholen aan de slag met het verbeteren van hun didactiek. We werken met de principes van Barak Rosenshine (2010) en de methodiek van Effectieve Directe Instructie (EDI). We verzorgen studiedagen en doen observaties in de klas, gevolgd door feedback. Zo krijgen teamleden zicht op wat al goed gaat en wat nog verder versterkt kan worden. We vinden het belangrijk dat ook een directeur of een KC/IB’er meegaan met deze observaties. Zo ontstaat een gemeenschappelijke bril en een gemeenschappelijke taal. Dat is immers duurzame verandering!

Een duidelijke missie (‘waar staan we voor?’) en visie (‘waar gaan we voor?’) geven antwoord op vragen als:

• Waar ligt voor ons de urgentie?
• Wat is onze maatschappelijke opdracht?
• Wat willen we dat de kinderen leren?
• Hoe willen we dat de kinderen leren?
• Hoe werken wij samen?
• Hoe geven wij invulling aan de samenwerking met onze omgeving?

Een duidelijke missie en visie helpen bij het formuleren van doelstellingen, het maken van keuzes en het spreken van dezelfde ‘taal’ in de school.

Steengoed Onderwijs begeleidt schoolteams bij het opstellen en uitwerken van hun missie en visie. De vorm is altijd maatwerk en heel flexibel: een dag, meerdere kortere bijeenkomsten, of de koppeling met nieuwe ambities aan de start van een nieuwe schoolplanperiode. Naast het begeleiden van het proces is het ook onze rol om goede verhelderingsvragen te stellen en te benoemen wat niet genoemd wordt.